توسعه روستايي

این وبلاگ در زمینه جغرافیا و توسعه روستایی است

توسعه روستایی در فرایند توسعه یافتگی ایران در افق 1404

چکیده

امروزه مقوله توسعه در کشور زبانزد تمامی بخش های اقتصادی کشور است و هر بخشی سعی می کند تا در جهت رسیدن به اهداف مورد نظر خود مولفه هایی را تدوین کند که تصور می کند رسیدن یا توجه به آن ها شرط توسعه یافتگی آن بخش است . روستاها از جمله این زیر مجموعه ها هستند و توسعه روستایی از موارد مورد علاقه بسیاری از متخصصان است .در این مقاله ما نیز به فراخور اهمیت این بخش به مولفه های موثر در توسعه یافتگی در ایران 1404 می پردازیم . هدف توسعه روستایی ارتقا سطح درآمد و زندگی روستاییان و کشاورزان و رفع فقر ، با تقویت زیر ساخت های مناسب تولید و تنوع بخشی و گسترش فعالیت های مکمل بویژه صنایع تبدیلی و کوچک و خدمات نوین ، با تاکید بر اصلاح نظام قیمت گذاری محصولات است که در این راستا ضروری است تا به امنیت غذایی ،اشتغال زایی روستایی(ایجاد صنایع روستایی، گسترش بازارهای محلی،توجه به صنایع دستی و توسعه و فروش تولیدات خانگی)توجه شود . در فرایند توسعه روستایی باید اهداف توسعه پایدار مورد توجه قرار گیرد و دقت نمود که بخش قابل توجهی از جامعه روستایی زنان روستایی هستند که به جهت افزایش نقش آن ها در روستاها باید تلاش نمود . برای حل بسیاری از مشکلات روستاها و جذب نخبگان روستایی طرح حمایت از کارآفرینان روستایی نیز باید مورد توجه قرار بگیرد و ضروری است تا سیاست هایی برای اصلاح بخش های کشاورزی(نظیر یکپارچگی اراضی،مکانیزاسیون و ... انجام شود)

کلمات کلیدی:

توسعه روستایی ،صنایع روستایی،اشتغال روستایی،توسعه پایدار،کارافرینی روستایی

 

 

 

مقدمه:

توسعه فرایندی است که تحولی مداوم در ایزار ، قوانین و روابط مادی ، معنوی و اجتماعی ، به منظور دستیابی به تکامل جامعه و تحقق اهداف انسانی ایجاد نماید .توسعه دارای ابعاد گوناگونی است ، مثلاٌ توسعه فرهنگی ، توسعه اجتماعی ، توسعه سیاسی ، توسعه اقتصادی و ... (3).یکی از ابعاد مهم آن توسعه روستایی است .

زمینه پیدایش آنچه را که امروزه توسعه روستایی نامیده می شود می توان در اواخر دهه 40 یعنی زمانی که دولت اردوگاه هایی برای پناهندگان پاکستان غربی در سال 1947برپا کرد ،جستجو کرد ، علاوه بر این اولین تظاهرات تفکر برنامه ریزی و توسعه روستایی را می توان بعد از دهه 1970 یعنی به شکست انجامیدن الگوهای توسعه به دلیل تخریب محیط زیست ، رشد بی رویه شهرها ، فقر و فلاکت روستاییان و ... جستجو کرد (4) .  برنامه های توسعه روستایی جزیی از برنامه های توسعه هر کشور می باشند که برای دگرگون کردن ساخت اجتماعی-اقتصادی جامعه روستایی به کار می روند . توسعه روستایی را می توان عاملی در بهبود شرایط زندگی افراد متعلق به قشر کم درآمد ساکن روستا و خودکفا ساختن آنان در روند کلی توسعه یک کشور دانست(5) .

در سند چشم انداز در چندین بخش به اهمیت بخش کشاورزی و روستایی و نقش آن در توسعه اشاره شده است که در ادامه آورده می شود(1):

  • تامین امنیت غذایی کشور با تکیه بر تولید از منابع داخلی و تاکید بر خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی
  • توسعه روستاها
  • o ارتقا سطح درآمد و زندگی روستاییان و کشاورزان و رفع فقر ، با تقویت زیر ساخت های مناسب تولید و تنوع بخشی و گسترش فعالیت های مکمل بویژه صنایع تبدیلی و کوچک و خدمات نوین ، با تاکید بر اصلاح نظام قیمت گذاری محصولات

 در این راستا ، ما در صدد هستیم تا در این مقاله ، نقش توسعه روستایی را در جهت رسیدن به اهداف توسعه در افق 1404 دارد ، بیان نماییم .

 تامین امنیت غذایی

کنفرانس بین المللی تغذیه در سال 1992 این تعریف را برای خودکفایی برگزیده است که شامل موارد زیر است(2):

  • § غذای کافی
  • § دسترسی
  • § امنیت
  • § زمان
  • § زندگی سالم و فعال

علاوه بر مقوله غذای کافی(که برای هر سن و در هر شرایطی ممکن است، متفاوت باشد)دسترسی به غذای سالم نیز اهمیت دارد . در واقع یک زندگی سالم و فعال محتاج به این است که اقدامات بهداشتی در زمینه تولید محصولات غذایی صورت بگیرد تا محصولی مطابق با استانداردهای بهداشتی تولید شود و در زمان مناسب به دست افراد سپرده شود .

بحث امنیت غذایی تابعی از قیمت و تولید است که در رسیدن به امنیت غذایی باید این دو مساله را در نظر گرفت .

الف-افزایش تولید:در بحث تولید افزایش تولید و خودکفایی محصولات کشاورزی از اهمیت زیادی برخوردار است .این افزایش تولید در دو شکل افزایش سطح زیر کشت و افزایش عملکرد در واحد سطح مزارع می تواند صورت بگیرد .در این زمینه بحث خودکفایی گندم و طرح محوری آن در ایران به اجرا درآمده است که لازم است بر اساس تجارب آن در زمینه استراتژی های خودکفایی در محصولاتی چون برنج و دانه های روغنی برنامه ریزی شود .

ب-بحث قیمت ها :که در آن باید قیمت ها به گونه ای تنظیم شود که هم منافع شهرنشینان رادر جهت دستیابی به ماده غذایی ارزان و باکیفیت ممکن سازد و هم در حدی باشد که به خانوار روستایی کمک کند تا زنئگی خود را بر اساس آن سر و سازمان دهد .

اشتغال زایی روستایی

یکی از علل مهم در مبحث توسعه روستایی جلوگیری از مهاجرت می باشد که از جمله دلایل این مهاجرت ها نیز بیکاری و نبود شغل مناسب است ، در این راستا پیشنهاد می شود که در فاصله مانده تا سال 1404 روی مشاغلی که امکان توسعه در روستاها را دارند و از طرفی نیاز به سرمایه و دانش چندانی ندارند ، سرمایه گذاری شود . به طور مثال می توان از صنایع زیر به عنوان نمونه نام برد :

الف-صنایع روستایی و تبدیلی:

شامل فعالیت های مربوط به ساخت ،تبدیل و تعمیر می شود جزیی است از یک مجموعه بزرگتر از فعالیت های روستایی غیر کشاورزی.امور بازرگانی خدمات ساختمان و ترابری نیز فعالیت های مهمی را در متن بخش روستایی تشکیل می دهند (6) . می توان نمونه هایی از این نوع صنایع را در تعمیر قطعات ماشین آلات کشاورزی و یا حتی تولید این قطعات در روستا عنوان کرد . این صنایع این خصوصیت را دارند که برای احداث آن سرمایه چندانی نیاز نیست .  به طور مثال هر فرد می تواند در گوشه ای از انبار خود یک کارخانه کوچک درست کند . از طرفی محصولات آن عموماٌ در خود روستا مصرف می شود و در واقع احتمال کمی دارد که فرد نتواند برای آن بازاری پیدا نکند . باید توجه کرد که این نوع صنایع ، عموما ٌ صنایعی هستند که نه به قصد فروش در بازارهای خارج از روستا(مثلا در شهر) بلکه برای تامین نیاز همان محل تولید می شود و دولت باید در ارایه تسهیلات به کارآفرینان همواره این جنبه را در نظر بگیرد .

مرکز پژوهش های مجلس معتقد است« این سیاست از طریق پردازش بیشتر تولیدات محلی و توسعه تولیدات کشاورزی جدید برای هر منطقه امکانپذیر می‌شود(9)».محصولاتی نظیر کمپوت سازی و یا محصولات جانبی کشاورزی نظیر پارچه بافی نمونه هایی از این نوع صنایع هستند . البته معمولا این صنایع برای بازارهای خارج روستا تولید می شوند و در واقع در هنگام سرمایه گذاری باید به کارآفرینان این موضوع را گوشزد نمود .سازمان پژوهش ها در ادامه به صنایع خدماتی هم اشاره ای می کند و می گوید «گسترش خدمات محلی و فعالیتهای تجاری با هدف کاهش نشت مخارج و مصارف از جامعه مورد نظر از دیگر استراتژی‌های مورد نظر مرکز پژوهشها به شمار می‌روند . دلیل انتخاب این استراتژی نیز این است که اشتغال در صنایع خدماتی - تولیدی سریع تر از صنایع کارخانه‌ای رشد می‌کند و در واقع احتمال موفقیت در بخش خدمات وتجارت نسبت به بخشهای راکد و بی‌رونق بیشتر است، اما عیب عمده این استراتژی این است که شاغلین بخش خدمات رغبت زیادی برای کار کردن و مستقرشدن در مناطق روستایی ندارند(7)».معمولا خدمات و صنایح خدماتی در جهان بخش وسیعی از اشتغال را به خود اختصاص داده اند و هر روز ایده های جدیدی هم در این رابطه مطرح است ، ولی کمتر می توان انتظار داشت که این گونه صنایع در روستا توسعه یابند ،در واقع صنایع خدماتی به عنوان یک توصیه به کارآفرینانی مطرح است که می خواهد در شهرها سرمایه گذاری کنند یا پروژه ای را ارایه دهند و این ایده ها در روستا چندان موفقیت آمیز به نظر نمی آیند .

ب-صنایع دستی:

از جمله صنایع ریشه‌دار در مناطق روستایی محسوب می‌شوند و به جرات می‌توان گفت روستاها زادگاه این صنایع محسوب می‌شوند. اینگونه مصنوعات یا مورد استفاده شخصی و خانوادگی قرار می‌گیرند یا اینکه به عنوان کمک‌خرج (در کنار درآمد اصلی از کشاورزی) مورداستفاده قرار می‌گیرند. مواد اولیه موردنیاز صنایع دستی, به‌وفور در مناطق روستایی موجود می‌باشد, بعلاوه اینکه نیازمند دانش فوق‌العاده یا فناوری سطح بالایی نیز نمی‌باشند. این صنایع, زمینه اشتغال مناسبی نیز برای زنان (به عنوان قشر عظیمی از جمعیت روستایی) محسوب می‌شود: از یک طرف آنان را از فضای خانه دور نکرده و از طرف دیگر با شرایط جسمانی و روحی آنان سازگاری بیشتری دارد(10).البته هدف اولیه این صنایع در گذشته تامین نیاز خانوار بوده است، بعدها با افزایش مصنوعات ماشینی این هدف کمرنگ شده. البته باید در نظر داشت که امروزه می توان به صنایع دستی به عنوان یک منبع درآمد بالقوه نگریست . در ایران صنایعی چون فرش ، گلیم ، گبه و ساخته های مسی(نظیر سینی ،گلدان و ...)تولید شده و به بازارهای داخل و خارج صادر می شوند .

ج- صنعت گردشگری (توریسم)

امروزه صنعت گردشگری جزو صنایع رو به رشد در جهان به شمار می رود و سرمایه گذاری های وسیعی در این زمینه صورت گرفته است . عمدتاٌ گردشگران به دو دلیل به یک کشور می روند :یا می خواهد آثار باستانی یک کشور را مشاهده نمایند و یا می خواهد از مناظر طبیعی دیدن کنند . روستاها مکانی است که به واسطه داشتن هر دو شکل بالا می توانند مورد توجه باشند یکی برای قدمت تاریخی سکونت روستاییان در یک منطقه و دیگری به علت طبیعت زیبا و بکر مناظر اطراف روستا . در این بین روستاییان می توانند به روش های زیر کسب درآمد کنند که عبارتند از :

  • به عنوان راهنمای جهانگردان برای نشان دادن مکانهای دیدنی
  • از طریق فروش صنایع دستی خود .چراکه جهانگردان معمولاٌ علاقه مندند از هر منطقه که بازدید می کنند یک یادگاری داشته باشند .
  • د‌- فروش تولیدات اولیه خانگی:

بسیاری از روستاییان با مازاد تولید خود روبرو هستند و این مازاد تولید که افزون بر نیاز های داخلی آن ها است ، می تواند برای کسب درآمد روستاییان مفید باشد . بسیاری از زنان روستایی در یک روز هفته (که به نام چهارشننبه بازار ،شنبه بازار و ...)معروف است محصولات خود اعم از منسوجات ، لبنیات ،تخم مرغ و ... را برای فروش به شهرها می برند این محصول چون بدون واسطه به شهرها می آید، ارزان تر بوده و لذا شهر نشین ها تمایل زیادی به خرید آن دارند .حتی امروزه برخی از جهانگردان نیز علاقه وافری به دیدن این بازارها و خرید از آن دارند .

توسعه پایدار روستایی

در فرایند توسعه روستایی یکی از مواردی که باید بدان توجه نمود، توسعه پایدار روستایی است . توسعه پایدار فرآیندی است که فرصت‌ها و امکان انتخاب انسان را گسترش و قابلیت‌ها او را افزایش می‌دهد. انسان‌ها بازیگران اصلی و مجریان توسعه پایدارند. هدف از توسعه پایدار، توسعه دائمی قابلیت‌های انسانی است، بنابراین با توسعه انسانی می‌توان کمبود قابلیت‌های موردنیاز دیگر توسعه پایدار را جبران کرد. هدف اصلی توسعه بهره‌مند ساختن انسان و مفهوم واقعی بهره‌مندی بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی افراد است. افزایش درآمد و افزایش اشتغال دو ابزار ضروری برای توسعه است و نه اهداف آن؛ هدف توسعه پرورش قابلیت انسان و گسترش امکان‌های اوست(11) . در مباحث توسعه پایدار توجه به موارد زیر ضروری است:

  • کاهش فقر روستایی
  • کم کردن شکاف فقیر و غنی در روستاها
  • کاهش شکاف شهر روستا از نظر خدماتی ، آموزشی، اشتغال و درآمدهای افراد روستایی و شهری
  • توجه به مباحث توانمند سازی روستاییان بالاخص زنان روستایی(طرح های سوادآموزی و کارآفرینی زنان روستایی)و ارتقا جایگاه زنان روستایی به عنوان افرادی مولد و تاثیر گذار در روستاها
  • افزایش سهم مشارک روستاییان در پروژه های توسعه روستایی نظیر افزایش نقش شورها و تقویت قدرت آن ها و تبیین اهمیت دهیاری ها به عنوان بازوان اجرایی دولت و شورا در روستاها

در مباحث توسعه پایدار توجه به کشاورزی پایدار هم دارای اهمیت زیادی است . کشاورزی پایدار نوعی کشاورزی است که در جهت منافع انسان بوده ، کارایی بیشتری در استفاده از منابع دارد و با محیط در توازن است . به عبارتی کشاورزی پایدار باید از نظر اکولوژیکی مناسب ، از نظر اقتصادی توجیه پذیر و از نظر اجتماعی مطلوب باشد (7).در واقع در برنامه ریزی های کلان کشور در بحث کشاورزی باید به مقولات زیر در جهت حفظ و توسعه کشاورزی پایدار توجه نمود:

  • مدیریت تلفیقی آفات به منظور کاهش مصرف سموم کشاورزی
  • افزایش مصرف کودهای دامی و کاهش اتکا به کودهای شیمیایی
  • کاهش فرسایش خاک(خاک منبعی است که باید برای آیندگان حفظ شود)
  • افزایش راندمان آبیاری و جلوگیری از هدررفت آب
  • جلوگیری از تخریب جنگل ها و مراتع(در این زمینه طرح خروج دام ها از جنگل ها به جهت جلوگیری از نابودی گونه های گیاهی توسط دامه ها و همچنین گاز کشی روستاها به جهت کاهش وابستگی روستاییان به جوب درختان جنگلی شروع شده است)

سواد آموزی در روستاها

بحث سوادآموزی روستاییان با انقلاب اسلامی جان تازه ای گرفت . در قبل از آن سپاهیان دانش نقش آموزش در روستاها را بر عهده گرفته بودند . با ظهور انقلاب اسلامی به فرمان رهبر انقلاب نهضت سواد آموزی آغاز شد . با تمام کارهایی که در این زمینه صورت گرفت ، هنوز فاصله زیادی با آنچه که زیبنده ایران است ، داریم این موضوع را در جدول شماره 1 می بینیم . طبق اعداد این جدول فاصله قابل توجهی بین میزان باسوادان در روستا و شهر وجود دارد .

 

 

 

 

 

جدول شماره 1-درصد باسوادان شهری و روستایی

 

سال

نواحی شهری

نواحی روستایی

نسبت درصد باسوادان روستایی به شهری

تعداد باسوادان

(هزارنفر)

درصد

تعداد باسوادان

(هزار نفر)

درصد

1335

1396

3/33

514

6

1به5/5نفر

1345

3832

4/50

1700

1/14

1به3/3نفر

1355

8628

4/65

4249

5/30

1به1/2نفر

1365

15507

1/73

8371

4/48

1به5/1

1370

21725

9/81

12128

7/63

1به3/1نفر

1375

27859

7/45

13660

6/69

1به2/1نفر

منبع:سالنامه آماری کشور(1379)-(برگرفته از کتاب جغرافیای اقتصادی ایران تالیف سید حسن مطیعی لنگرودی)

یکی از اهدافی که باید در افق 1404 در روستاها بدان توجه نمود کاهش این فاصله بین شهر و روستاها است . شاید بتوان گفت که می توان طرح باسوادی 100% را در کشور به عنوان هدف در افق 1404 چه در شهر و روستا در نظر گرفت . برای این منظور باید به مولفه های زیر به عنوان مسایلی که در این هدف می تواند ما را یاری رساند ، توجه نمود:

  • افزایش زیر ساخت های آموزشی در روستاها
  • افزایش پرسنل آموزشی علاقه مند به مباحث آموزشی در روستاها(ترجیحا بومی)
  • افزایش سواد آموزی در دختران
  • افزایش کمک هزینه های تحصیلی(یکی از دلایلی که ممکن است خانوارهای روستایی بچه های خود را به مدرسه نفرستند ، هزینه بر بودن آموزش و نیازخانواده ها به کار بچه ها برای کسب درآمد می باشد)
  • ایجاد هنرستان های کشاورزی

توسعه فناوری های نو در کشاورزی

یکی از مباحثی که در سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران به آن توجه شده است ، توسعه فناوری های نو می باشد(1):

  • کسب فناوری بویژه فناوری های نو شامل ریز فناوری و فناوری زیستی ، اطلاعات و ارتباطات ، زیست محیطی ، هوا فضا و هسته ای

می توان فناوری هایی را که در توسعه کشاورزی و به تبع آن در توسعه روستای موثر هستند را در نمودار شماره 1 نشان داد .این فناوری های عبارتند از:

الف-نانو تکنولوژی:

نانوتکنولوژی، توانمندی تولید مواد، ابزارها و سیستم های جدید با در دست گرفتن کنتر ل در سطوح مولکولی و اتمی و استفاده از خواصی است که در آن سطوح ظاهر می شود. از همین تعریف ساده بر می آید که نانوتکنولوژی یک رشته جدید نیست، بلکه رویکردی جدید در تمان رشته هاست. از زمانی که فاینمن، فیزیکدان برجسته آمریکایی، ایده کار با اتمها و مولکولها را مطرح کرد،محققان جهان به کار در این عرصه روی آوردند. برای نانوتکنولوژی کاربردهایی را در حوزه های مختلف از غذا و دارو و تشخیص پزشکی و بیوتکنولوژی تا الکترونیک و کامپیوتر، ارتباطات، حمل و نقل، انرژی، محیط زیست، مواد، هوافضا و امنیت ملی برشمرده اند(12).نانو تکنولوژی می تواند به محیط زیست کمک کرده و با استفاده در دامها(به عنوان دارو و حسگرهایی جهت تعیین فحلی دام ها و غیره)و در صنایع بسته بندی کشاورزی(نظیر پلیمرهایی از جنس نانو ) باعث افزایش تولیدات کشاورزی و دامی و یا کاهش هزینه های تولید شود .

انرژی

هسته ای

فناوری اطلاعات

بیوتکنولوژی

نانو فناوری

 

فناوری های نو در کشاورزی

نمودار شماره 1:فناوری های نو در کشاورزی

ب-بیوتکنولوژی

بیوتکنولوژی محصول تعامل بین علم بیولوژی و تکنولوژی است . به منظور تعریف بیوتکنولوژی پیشنهادهایی ارایه شده است و محققین مختلف تفاسیر متفاوتی از این فناوری داده اند که می توان آن را علم و مهنوسی در استفاده مستقیم یا غیر مستقیم از موجودات زنده و یا اجزا و تولیدات آن ها در حالت طبیعی یا تغییر یافته آن موجودات دانست (13).امروزه با استفاده از بیوتکنولوژی می توان محصولاتی تولید کرد که به علت کاهش مصرف سموم از هزینه کمتری برای کشاورز برخوردار بوده و در عین حال تولید بالاتری داشته باشند و آلاینده محیط زیست هم نباشند .

ج-فناوری اطلاعات

شامل همه موضوعات مرتبط با وسایل علوم کامپیوتر و تکنولوژی در طراحی،توسعه ، بارگذاری و کاربرد سیستم اطلاعات است . معماری فناوری اطلاعات قالبی تلفیقی برای تجهیز و توسعه ITبرای رسیدن به هدف های استراتژیک است . که شامل مولفه های ذهنی و تکنیکی است . مولفه های ذهنی شامل نیازهای اطلاعاتی و تابعی ، پیکر بندی سیستمی و جریان اطلاعات است . مولفه های تکنیکی شامل استانداردهای ITو نقشی که در مولفه های ذهنی بازی می کند می باشد(14) .کاربرد فناوری اطلاعات در کشاورزی که تحت عنوان کشاورزی دقیق مطرح است ، می تواند منجر به مدیریت دقیق منابع آب و نهاده های کشاورزی شده(این موضوع در ایران که با کمبود منابع آبی روبروست دارای اهمیت است)و به همین دلیل امروزه در مباحث کشاورزی پایدار و توسعه پایدار از اهمیت بالایی برخوردار است .

د-انرژی هسته ای

با استفاده از انرژی هسته ای رقم های جدید بذر محصولات کشاورزی تولید می شود که مقوم به شوری زمین ، کم آبی ، خشکسالی و اقلیم های سردسیری و گرمسیری است .با استفاده از انرژی هسته ای در نگهداری و تولید مواد غذایی برخلاف مواد شیمیایی که دارای عوارض جانبی است،هیچ عارضه ای در بر ندارد و به انرژی پاک مشهور است(14) . بیوتکنولوژی از این علم استفاده زیادی برای تولید گیاهان تراریخته می نماید و در واقع می توان آن را از ابزارهای بیوتکنولوژی شمرد .

 

 

توانمند سازی زنان روستایی

نمودار نرخ بیکارى به نسبت اشتغال زنان براى منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا که در تقسیم بندی های بانک جهانی ایران در رتبه یازدهم آن جای گرفته حاکی است کشور های یمن، مصر، لبنان، قطر، بحرین و امارات متحده عربی در رعایت نسبت مذکور از ایران پیش افتادند و ایران به لحاظ برخوردار کردن زنانش از بازار کار تنها از کشور های اردن، سوریه، لیبی، عمان و عربستان سعودی اندکی جلوتر است و این در حالی است که نرخ بیکاری در کشور هاى مذکور از ایران پایین تر است(15).البته وضعیت کار در روستاهای ایران طبیعتا بدتر می باشد ، محدودیت های قومی،فرهنگی و مذهبی سبب شده اند که به مقوله توسعه نقش زنان امروزه توجه بیشتری بشود . البته زنان روستایی در مشاغلی نظیر گلیم بافی ، فرش بافی و صنایع دستی نقش زیادی دارند ، همچنین در شالیزارها این نقش در بخش کشاورزی نمود زیادی دارد .لذا دولت باید به جهت افزایش نقش زنان تا سال 1404 برنامه ریزی کند . افزایش سطح سواد زنان روستایی و کاهش فقر بین زنان خصوصا ان هایی که در روستاها سرپرست خانواده هستند،از جمله این مسایل است . افزایش حقوق زنان یا آشنا کردن زنان به حقوقی که در قانون برای آن ها مقرر شده از جمله اقدامها می تواند باشد .

زنان کارآفرین در روستا با دو مشکل اساسی در هنگام ایجاد یک شغل و یا پایه ریزی یک ایده کارآفرینانه روبرو هستند که در شهرها ممکن است این مشکل کمتر نمود داشته باشد که عبارتند از :

  • مسایل فرهنگی که در ایران شامل عرف و عقاید مذهبی می شود
  • مسایل مالی که زنان معمولا با منابع کم مالی برای سرمایه گذاری روبرو هستند .

شاید مروجین در حل مسایل فرهنگی و اعتقادی بتوانند نقش مثبتی داشته باشند و در مورد مسایل مالی می توان صندق های اعتباری را ایجاد کرد که با مدیریت خود زنان اقدام به وام دهی با بهره کم نمایند .

کارآفرینی روستایی

کارآفرین کسی است که تونایی ایجاد چیزی را از هیچ دارد و در این راستا از قوه فکر و تخیل و خلاقیت خود استفاده می کند تا ایده خود را به فعلیت دراورد . لزوما کارافرین یک سرمایه گذار خوب نیست ، چراکه ممکن است ، فرد دیگری سرمایه گذاری کند و کارافرین تنها به هدایت جریان سرمایه گذاری بپردازد .اولین بحثی که بوجود می آید این است که کارآفرینی روستایی چه تفاوتی با کارآفرینی در شهر دارد . البته مشخص است که اختلاف کمی وجود دارد . شاید بتوان گفت که نه در مفهوم بلکه در شیوه اجرای کارآفرینی روستایی با شهری اختلاف وجود دارد .پترین کارآفرینی روستایی را مجموع سه گزاره ذیل تعریف می کند(16):

  • نیرویی که سایر منابع را برای پاسخ گویی به یک تقاضای بی پاسخ بازار بسیج می کند .
  • توانایی خلق و ایجاد چیزی از هیچ
  • فرایند خلق ارزش به وسیله مجموعه واحدی از منابع در راستای بهره گیری از یک فرصت آنچه در مجموع می توان برای تعریف مقوله کارآفرینی روستایی بکار برد .

امروزه در روستاها افراد زیادی هستند که علی رغم استعداد و خلاقیت زیاد ، به علت نواشتن منابع یا عدم حمایت سازمان های مسئول نتوانسته اند ، ایده های کارافرینانه خود را جامع عمل بپوشانند . سرمایه گذاری در این زمینه ضمن ایجاد خود باوری در روستاییان بیکاری را کاهش داده و برای اقتصاد کشور و روستاها به جهت جلوگیری از مهاجرت مناسب می باشد .

 

 

اصلاحات در بخش کشاورزی

توسعه روستایی و کشاورزی ارتباط قابل توجهی دارند که ضروری است که به موارد زیر در این راستا توجه شود:

الف-یکپارچگی اراضی:یکی از مشکلات بخش کشاورزی پراکندگی زمین ها به علت عواملی نظیر ارث است که سبب کاهش بهره وری کشاورزی و عدم بکار گیری تجهیزات مکانیزه می شود .

ب-مکانیزه کردن کشاورزی:افزایش راندمان برداشت محصول و توزیع بهتر نهاده ها.(باید توحجه نمود که این موضوع با دقت زیاد بدون خدشه به نیروی کار روستایی باید صورت بگیرد)

ج-توجه به محصولات استراتژیک برای افزایش ضریب خود کفایی کشور .

د-استفاده از بذوری با عملکرد بال او اصلاح شده با ارایه توصیه های ترویجی مناسب .

ه-افزایش سیستم های وام دهی به کشاورزان برای حفر چاه و توسعه زمین های خود یا بهبود و تعمیر ابزار آلاتشان .

نتیجه گیری

به جهت رسیدن به الگوهای توسعه یافتگی در ایران توجه به کلیه بخش های اقتصادی منجمله اقتصاد روستایی اهمیت دارد . در این مقاله ما به بررسی مولفه هایی پرداختیم که ارتقا وضع کشور سبب می شود تا بتوان به اهداف توسعه در افق 1404 در سطح روستاها رسید .اشاره کردیم که امنیت غذایی مبحثی تاثیر گذار در اقتصاد شهری و روستایی است که حل آن و تامین ان در گرو توجه به روستاهاست . به صنایع روستایی به عنوان منابع مولدی برای حل مشکل مهاجرت روستاییان به شهرها اشاره کردیم و توسعه صنایع دستی ، گردشگری و فروش تولیدات خانگی را به عنوان عامل اشتغال روستایی بیان نمودیم و گفتیم که باید در روند توسعه در روستاها به بحث پایداری نیز توجه کرد تا از عواقب منفی توسعه در امان بود .زنان روستایی را قشری دور افتاده در روستاها دانستیم و گفتیم که ضروری است تا در جهت توانمند سازی آن ها و افزایش قدرت تاثیر گذاری در جوامع محلی تلاش شود و در انتها ذکر شد که کار آفرینی روستایی راه حل گسترش ایده های نو در روستاها به جهت حل مشکلات آنها می باشد و این موضوع در گرو حمایت همه جانبه دولت از کارافرینان است .

منابع به کار رفته:

1-سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی و سیاست های کلی برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(1382)-سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

2- نسیمی.علی(1382)،مقدمه ای بر سیاست گذاری نوین کشاورزی-مولف

3- اکبری.نعمت الله (1380) ،فرهنگ اصطلاحات روزمره اقتصادی، انتشارات کتاب همراه

4- آسایش . حسین(1383)،اصول و روش های برنامه ریزی روستایی،انتشارات پیام نور

5- ازکیا.مصطفی(1378)،جامعه شناسی توسعه و توسعه نیافتگی روستایی،انتشارات اطلاعات

6- ایچر.کارل.کی-استاتز.جان.ام(ترجمه کریم درویشی.کوروش تاجی.ابراهیم عبقری.شهراز پورافشارو احمد حجاران)(1370)-توسعه کشاورزی در جهان سوم-انتشارات شرکت سهامی انتشار

7-کوچکی ، عوض (1375)- محمد حسینی - ابوالحسن هاشمی - کشاورزی پایدار - انتشارات جهاد دانشگاهی

8-مطیعی لنگرودی.سید حسن(1384) ،جغرافیای اقتصادی ایران(کشاورزی)،انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد

9- مرکز پژوهش های شورای اسلامی(7/5/1385)-ترغیب کارآفرینان،گسترش کارگاه های کوچک،توسعه صنایع تبدیلی و گردشگری و..تحقق استراتژی توسعه منوط به وجود مدیران کارآمد است-خبرگزاری کار ایران

10- میرزاامینی. محمدرضا- راهکارهای توسعه کارآفرینی و اشتغالزایی روستایی-اندیشگاه شریف

11- محمد داودی.امیر حسین(1385) -توسعه پایدار و کارآفرینی در دولت-مرکز توسعه کارآفرینی-قابل دسترس در www.karafariny.com

12-سلطانی.علی محمد(1380)،نانوتکنولوژی و جمهوری اسلامی ایران ،بایدها و نبایدها،دفتر همکاری‌های فن‌آوری، کمیتة مطالعات سیاست نانوتکنولوژی نانو

13-داوری.محمد رضا(2005)،بیوتکنولوژی و کاربرد آن در کشاورزی،مجله کشاورز جوان

14-اسماعیل پور.سهره(1385)،انرژی هسته ای پرچمدار توسعه  بخش کشاورزی،شماره دوازدهم،فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی

15-نمازی خواه.سحر(1383)،گزارش بانک جهانی اشتغال زنان،روزنامه تفاهم

16- میرزاامینی. محمدرضا- راهکارهای توسعه کارآفرینی و اشتغالزایی روستایی-اندیشگاه شریف

17- Information technology (IT), Interoperability Clearinghouse Glossary of Terms,available at  www.ichnet.org/glossary.htm

 

   + آئیژ عزمی ; ۳:٤٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱/۱٤
comment نظرات ()